Vəhy İbrahim dinlərinin və Məsihilik inancının kökündə duran əsas anlayışlardandır. Məsih inancında vəhy anlayışı ilə yanaşı həm də ilham anlayışı fərqləndirilir. Vəhy İlahinin özünü bizə tanıtması, açması, anlatmasıdır. İlham, İlahidən, Müqəddəs Ruhdan və ya Allahdan təsirlənərək vəcdə gəlməni, qısacası İlahi vəhyini ifadə edəcək şəkildə təsirlənmə halını anladır. Yaradan peyğəmbərlərə vəhy etdiyi zaman, onlar Müqəddəs Ruhdan ilham alarmışlar. Bibliya vəhyin obyektidir, onun təzahür şəklidir, onun bir parçasıdır, lakin hamısı deyil. İlahi Bibliyadan kənarda da özünü insanlara tanıdır. İlahi haqqında Məsihiliyə görə həm Bibliyadan, həm də İlahinin yaratdıqlarına, özümüzə baxaraqdan, onları öyrənib, onları düşünərəkdən, hiss etməyə çalışaraqdan bilgi almaq və münasibətə girmək olar. Təbiət də İlahinin bir vəhyidir. Bu cür vəhyə təbii vəhy və ya ümumi vəhy deyilir.

Davamı...

Aşağıdakı qəzəl Məsih inancının bir sıra qavramlarını şerin dili ilə ifadə etməyə çalışır. Onu zahirən anlamaq üçün Məsih inancını bilmənizə ehtiyac yoxdur, lakin onun daxilindəki yanğını görmək üçün Məsih inancının heç olmazsa bəzi anlayışlarını bilməniz sizə yardım edərdi. Bir növ tapmacaya bənzədirəm bu qəzəli. Cavabını Əhdi Cədid kitablarında taparsınız, əgər vaxtınız və həvəsiniz dərinə getməyə dəvət edirsə sizi. Ancaq məndən bir ipucu. Məsələn, mey xanəsi, yəni mey içilən ev, xanə, öz mövcudluğuna qan badəsinin dolduğu yerdə son verir. Qan badəsi İsa Məsihin həvariləri ilə birgə son yeməyinə və həmin yemək zamanı da şərab badəsini doldurub, onu öz qanıyla yoğrulmuş Yeni Əhdə bənzətməsini anladır. Şərab evi – meyxanə, həmin şərabın, qana döndüyü yerdə və badədə, Yerusalimdə və İsa Məsihin öz qanına bənzətdiyi şərab badəsində Yeni Əhdi gətirdiyi zaman yerə çökür, xərabata çevrilir. Niyə? Bunu siz tapın.Və ya başqa misal: Məsihin bizim hər birimizdə parəsi var, çünki biz Məsih yolunda olanlar ondan öyrənir, onun yoluyla getməyə can atırıq. Biz Məsih düşüncəsində beynimizi bu dünyanın eqoizmindən, mənafebazlığından, çirk və pasından yumağa çalışırıq. Məsihin məndə olması mənim Özümü Məsihdə əritmir yox etmir, çünki mən həm Özümdən, həm də Məsihdən xəbərdaram. Mən və Məsih iki varlığıq. Lakin mən Rəbbin Ruhunu da istəyirəm. Onun gəlişiylə bizim varlıq dövrəmiz qapanır, biz Rəbbi yaşayırıq, biz Üçləşirik. Və bu üçləşmədə biz BİRləşirik, çünki biz əzəldən birik. Bu birliyə, təkliyə ayılmaq lazımdır. Gerisini özünüz yozun.

Davamı...

    Bəs elə isə, İslam Məsihilikdən nə öyrənə bilər? İslamın Məsihilikdən öyrənəcəyi çox şey vardır. Biri elə götürək sekulyarizm, xüsusən də onun radikal və hər cür dini həyasızcasına və kökündən, heç bir güzəşt yeri qoymadan rədd edən formalarına necə və niyə reaksiya vermək məsələsini. Sekulyarizmin radikal şəkilləri eynilə dinin radikal formaları kimidir. Radikal sekulyarizm dini və bəşər övladının müqəddəslik təcrübəsini, anlam yaratma, anlam vermə və varlığın transsendental ölçüləri ilə münasibətə girmə təcrübəsini məhv edir.

Davamı...

       Bu sual yəqin ki, bir çox müsəlmanlarda xüsusən də təkəbbürlülərində bir ağızbüzməyə səbəb olacaq. Onlara görə, “əsli pozulmuş”, “insanların tərk etdiyi din” İslama nə verə bilər ki? Ancaq məsələ göründüyü qədər əlüstü həll olunacaq haqq-hesab deyil. Bu essemdə mən əsaslandırmağa çalışacağam ki, İslamın əslində Məsihilikdən öyrənə biləcəyi çox şey var.Niyə İslamın Məsihilikdən öyrənəcəyi çox şey var və ümumiyyətlə buna ehtiyac varmı?

Davamı...

İslamın Məsihiliyə qarşı ortaya qoyduğu və demək olar ki, ən güclü deyə biləcəyim arqumenti məhz təhrifdir. Məsih inancı və kitabı islama görə təhrif olunmuşdur yəni ki, Məsih inancının kökündə duran kitabı – Bibliyanı – dəyişdiriblər, oraya çoxlu əlavələr edilib, bəzi şeyləri çıxarıblar və buna görə də bütövlükdə Məsihilik özü təhrif olunmuşdur. Bibliyanın təhrif olunmuşluğu Qurani-Kərimdə çox istifadə edilir. Yəhudi və Məsihilərin yazıları tamah və ya qısqanclıq niyyəti ilə dəyişməsindən danışır Quran. Bir sıra Məsih təlimlərinin tənqidi də dolayı yolla təhrif ideyası ilə bağlıdır. Məsələn, Qurani-Kərim Bibliyanın, İsanın Yaradandan gələn önəmli kitab, peyğəmbər olduğunu qəbul etsə də Müqəddəs Üçbir təlimini, İsanın ilahiliyi təlimini və s yalan olaraqdan tənqid edir. Onlar ona görə yalan hesab edilir ki əski Əhd və Yeni Əhd dəyişdirilmişdir və bunlar da bu dəyişikliklərin nəticəsi həmin kitablara daxil edilib. Buna baxmayaraq belə, Qurani-Kərim Məsihilərlə müsəlmanlar arasında oxşar inanclara da diqqət çəkir bir sıra yerlərdə isə bu inancın yaxınlığını öz xeyrinə istifadə edir yəni bu oxşarlıqlar Quranın ilahiliyinin sübutu və s. kimi istifadə edilir. Bu o deməkdir ki, Qurani-Kərim Məsihilik və yəhudiliklə oxşar ideyalarını ilahi mənşəli elan edir, fərqli ideya və təlimlərə gəldikdə isə özündəki fərqi haqlı, ilahi mənşəli və doğru, məsihilik və yəhudilikdəki fərqi isə bir çox hallarda yalan, dəyişdirilmiş və gerçəyə uyğun olmayan elan edir.

Bu çox maraqlı və tarix boyu rast gəlinən müdafiə strategiyasıdır. İslam bunu Məsihiliyə qarşı edir və bu da başadüşüləndir. Qurani-Kərimi vərəqləsəniz bunun bol-bol şahidi olacaqsınız. Məsihi və yəhudilərlə bağlı ayələr - və bunların bir çoxu həm də teoloji məsələlərlə, söhbətlərə verilən reaksiyanı xatırladır – bunu sübut edir ki, Qurani-Kərim bu dinlərlə dialoqda, onlara rəqib olaraq ortaya gəlmişdir, onlarla dil tapmağa bir yerə qədər cəhd etmişdir. Sonucda isə məhz bu strategiyanı istifadə edərəkdən özünü haqlı, özündən öncəkiləri isə onunla razılaşmayan məsələlərdə haqsız elan edir: Bibliya Allahın təkliyini öyrətdiyi qədər Qurana uyğundur, elə ki üçlük ortaya çıxdı, olur yanlış. İsa Məsihin peyğəmbərliyi məsələsində Quran Bibliya ilə razılaşır, ancaq İsanın çarmıxa gərilməsi məsələsində onu yalan elan edir. Bu yalanlar, dəyişikliklər ona görədir ki, Məsihilik islama görə təhrif olunub. Göründüyü kimi, təhrif islam üçün çox önəmlidir.

Davamı...

Məsihilik və ya İsəviliklə bağlı Azərbaycanda bir çox gerçəyə uyğun gəlməyən stereotiplər vardır. Bu bloqda onların da bir qisminə göz atacağıq. Lakin öncə stereotipin nə olduğunu ümumi və sadə şəkildə qeyd edək, ondan sonra konkret stereotiplərə keçərik. Bəri başdan qeyd edim, burda stereotip sözünə verilən anlayış və onun izahı elmi, psixoloji, peşəkar və s. və ia izah deyildir. Bu yazı daxilində və sadəcə bu yazıda istifadə üçün stereotip deyildikdə gerçəkliyi bu və ya digər şəkildə sabit, ümumiləşdirilmiş qavrama və qiymətləndirmə şəkilləri başa düşülür. Stereotiplərin heç də hamısı yalan və ya yanlış deyil. Onlar bir qayda olaraq zaman keçdikcə donuqlaşan və şəxsin avtomatik düşüncə "template"-inə çevrilən dünyanı, konkret gerçəkliyi görmə şəklidir. Onlar təcrübənin ümumiləşdirilməsinə dayana bildiyi kimi, yalana, kəskin və birdəfəlik sarsıdıcı psixoloji yaşam təcrübəsinə də dayana bilər. Bu halda biz Məsihiliyi olduğu kimi ifadə etməyən və ya məsihilərin İsəviliyi yanlış təmsil etməsindən dolayı rədd etdiyi stereotiplərdən danışacağıq.  

Bunların bəziləri aşağıdakılardır:

1. Məsihilər bir Allaha deyil, birdən çox Allaha inanırlar.

2. Məsihilər Allah Ataya, Allah Oğula və Məryəm Anaya - hər üçü bir arada - Allah qəbul edərəkdən sitayiş edirlər.

3. Məsihilər Xaça sitayiş edirlər.

4. Məsihilərin inancı və kitabı təhrif olunmuşdur.

Bu stereotiplərin bir qismi Quranın təsvirlərindən irəli gəlir.     

Azərbaycanda Məsihilik və ya Xristianlıq nə zamandan gəlib yerləşib? Bu suala necə cavab verməyimiz bizim üçün Məsihiliyin Azərbaycana olan haqqını əsaslandırır. Ən qısa şəkildə bu suala belə cavab verilə bilər:

1. Azərbaycanda Xristianlıq 4-cü əsrdən başlayaraq mövcuddur. O yerli dindir və ölkəmizə yad deyil. O İslamdan daha öncə Azərbaycana gəlib və yerləşibdir. Qafqaz Albaniyası mədəni abidələri, kilisə və monastırları buna sübutdur.

2. Məsihilik (və ya Xristianlıq, İsəvilik də deyilir) arasıkəsilmədən bu ölkədə mövcud olub. Udinlər və onların dilində yazılmış tarixi abidələr buna sübutdur. Onlar (Udin və ya Uti etnik qrupu) indi də ölkəmizdə yaşayırlar və indiyə qədər də Məsihidirlər. Nə Sovet rejimi, nə də İslam Məsihiliyin kökünü kəsə bilməyib.

3. Məsihilik mürəkkəb sosial-siyasi mövqeyə malikdir. O əsasən etnik azlıqların dinidir, çünki ölkədəki ən çoxsaylı etnik qrup - azərilər - müsəlmandır. O həm də ölkəni işğal edənlərin dinidir, çünki Azərbaycanı işğal edən ruslar Məsihidirlər. O, həm də şübhəli, düşmənin dini kimi görülür bəzən, çünki Ermənistan kimliyindəki Məsihilik elementini siyasi məqsədlə sui-istifadə edir. Bu din ölkəmizdə həm də daxilən etnik mozaikanı xatırladır, çünki ölkəmizdəki məsihilər bir deyil, bir neçə etnik qrupa aiddirlər. 

4. Məsihilik Azərbaycanda özünün bütün əsas qolları ilə Katoliklik, Pravoslavlıq, Protestantizmlə təmsil olunmuşdur (necə ki İslam ölkədə sünni və şiəlik şəklində mövcuddur).

5. O daim yenilənən və buna görə də yerli olduğu qədər həm də gəlmə dindir. Missionerlər indiyə qədər də bu ölkədə bu dini canlandırmağa çalışırlar (necə ki Türkiyə və s. ölkələrdən dindarlar İslamı yaymağa çalışırlar). 

6. O Azərbaycanın ana mədəni dəyərlərinə zərbə vurmur, çünki həmin dəyərlərə çox yaxındır. Əksinə, Məsihilik həmin mədəni dəyərləri müsbət yöndə təkmilləşdirə bilər. Onun bizim müsəlman dini-mədəni dəyərlərinə yaxınlığını görmək üçün Bibliyada 10 nəsihəti oxumaq kifayətdir. Eyni zamanda bu din ana dəyərlərinə xələl gətirmədən müasirliklə ən çox dialoqa girən dindir.

Məncə bütün bunlar belə bir iddiaya əsas verir ki,: A) Məsihilik bu ölkəyə yad din deyil, B) Məsihilik Azərbaycan mədəniyyətinə ümumilikdə tərs düşmür, C) O mürəkkəb sosial-siyasi mövqeyə və ölkə mədəniyyətinə töhfə vermək potensialına malikdir. D) Onun İslamla parallel xüsusiyyətləri var. O həm də bir çox fərdlərin Yaradana yaxınlaşma cəhdlərinə gözəl cavab, tapıntı ola bilər. 

Buna görə də bu dini tanıtmaq, yaşatmaq və gəlişdirmək lazımdır.      

Hamıya salam,

Birbaşa mətləbə keçək: heç bir dəfə də olsa ömrünüzdə düşünümüsünüz ki, niyə Qurani-Kərim Xristianlığa və ya başqa sözlə deyilsə Məsihiliyə bu qədər diqqət ayırır - bütpərəstliyə nisbətən? Heç fikirləşmisiniz mi nə üçün Azərbaycanda məscidlərdən daha qədim kilisələr vardır? Bircə dəfə də olsa Naxçıvanın quru çöllərində böyrüüstə yıxılmış daş xaçların ermənilərə yoxsa, bizə, daha doğrusu sizə aid olması ehtimalı haqqında baş sındırmısınız? 

Hə? Elə isə xoş gəldiniz. Bunların cavablarını burda tam tapmasanız da, hər halda birlikdə biz bu cavablara ipucu tapa bilərik. Həmin ip(ucu) ki Yaradan ona bərk-bərk sarılmağı təklif edir...