Bu yazımızda daha öncəki yazıda adını xatırlatdığımız bir stereotipə və həmin stereotipin Məsih gerçəkliyi ilə əlaqəsinə baxacağıq. Məsih gerçəkliyi bu halda Məsihiliyi qavramaq və bu qavramanın Məsihilərin özlərinin gördüyü və qəbul etdiyi Məsihiliyə doğru-yalanlıq baxımından uyğunluğunu anladır.

Məsihilik Allahın bir olduğunu və eyni zamanda da üç olduğunu iddia edir. Bu necə olur? Əvvəla gəlin bir sıra misallara baxaq. Küçədə əlinizə bir daş götürün və onun həm tək, həm də üç olduğunu düşünün. Bu gülüncdür çünki gözünüzlə gördüyünüzə uyğun deyil. Lakin bu faktı və bu fakt üçün başımızdakı insan məntiqini Allaha tətbiq etmək nə qədər məqsədyönlüdür? Mən iddia edirəm ki, Məsihilikdəki Allahın həm bir, həm də eyni zamanda üç olduğunu ən azından prinsipcə anlamaq üçün və buna, qəbul etmək bir tərəfə dursun, sadəcə bir mümkünlük, potensial olaraqdan baxmaq üçün, öncə gerçəklikdəki bir və üç qavramları arasındakı münasibəti təklik və çoxluq, onların əlaqəsi və təzahürü və bu tək-çoxluğun ayrı-ayrı obyektlərlə əlaqəsi şəklində gözdən keçirmək lazımdır. Bir və üç olmaq son nəticədə bir və birdən çox olmaq, yəni bir və bir olmamaq deməkdir, tək və qeyri-tək olmaq deməkdir. Məsihilikdəki Allahın kəmiyyət əlaməti islamda anlaşılan birlik-tövhid anlayışına sığmayacaq qədər incə və mürəkkəbdir.

Sırf formal məntiq baxımından bir şey eyni zamanda yalnız həmin şey ola bilər və başqa şey ola bilməz. Başqa sözlə A eyni zamanda həm A həm də qeyri A ola bilməz. Lakin insanın formal məntiqi, Allah bir tərəfə dursun, dialektik yanaşmada belə özünün məhdudluğunu göztərir.

Gerçəklikdə bir və birdən çox olmaq, bir və bir olmamaq ümumiyyətlə eyni zamanda bir obyekt olmaq və elə həmin obyekt olmamaq daha mürəkkəb şəkildə mövcuddur. Misallara baxaq.

Davamı...