Bibliyanı oxumanın və anlamanın bir məsihi üçün ana prinsipi elə Bibliyanın özündə əksini tapmışdır.

Davamı...

                                                                                                                             Bibliya əslində göründüyü qədər də “məsum” kitab deyil. Yəni onun yalnız sevgidən, xoş niyyətdən bəhs etdiyini düşünürsəniz, o zaman yanılırsınız. Bibliyadakı bəzi müddəalar, ideyalar, cümlələr adamın az qalır başındakı tükləri biz-biz etsin özünün qəribəliyi, gözlənilməzliyi hətta qəddarlığı ilə. Məsələn, Yeşu kitabına görə Allah yəhudilərə girdikləri şəhər və kəndlərdə qoca-uşaq demədən hamısını öldürməyi əmr edir. Başqa bir kitabda isə açıq-aşkar seksual notlar – hisslər, metaforlar – vardır: öpüşdən tutmuş yatağa qədər. Bir kitabda əməlisaleh yaşamanın önəmindən bəhs edilir. Başqa bir kitabda isə həyatda hər şeyin faniliyi və ötəriliyi çox poetik şəkildə gözlər önünə sərilir. Əhdi Ətiq kitablarına nəzər salsanız Musaya verilən qanunun və ya İslam təbirincə desək, şəriətin (bu halda yəhudilərin halaqa dediyi qaydalar məcmusu) çox önəmli olması iddia edilir. Halbuki, həvari Paulosun məktublarında Qanunun önəmi fərqli şəkillərdə azaldılır və ümumiyyətlə Musanın Qanununun boyunduruğundan azad olmaq ideyası əsaslandırılır. İlk baxışda Bibliya biri-birinə ziddi ideyalardan ortaya çıxmış bir yığmaya bənzəyir. Lakin bir isəvi üçün bu doğrudandamı belədir?

Davamı...

Vəhy İbrahim dinlərinin və Məsihilik inancının kökündə duran əsas anlayışlardandır. Məsih inancında vəhy anlayışı ilə yanaşı həm də ilham anlayışı fərqləndirilir. Vəhy İlahinin özünü bizə tanıtması, açması, anlatmasıdır. İlham, İlahidən, Müqəddəs Ruhdan və ya Allahdan təsirlənərək vəcdə gəlməni, qısacası İlahi vəhyini ifadə edəcək şəkildə təsirlənmə halını anladır. Yaradan peyğəmbərlərə vəhy etdiyi zaman, onlar Müqəddəs Ruhdan ilham alarmışlar. Bibliya vəhyin obyektidir, onun təzahür şəklidir, onun bir parçasıdır, lakin hamısı deyil. İlahi Bibliyadan kənarda da özünü insanlara tanıdır. İlahi haqqında Məsihiliyə görə həm Bibliyadan, həm də İlahinin yaratdıqlarına, özümüzə baxaraqdan, onları öyrənib, onları düşünərəkdən, hiss etməyə çalışaraqdan bilgi almaq və münasibətə girmək olar. Təbiət də İlahinin bir vəhyidir. Bu cür vəhyə təbii vəhy və ya ümumi vəhy deyilir.

Davamı...

Əvvəla, ondan başlayaq ki, bir kitabı oxumaq onu elə-belə əlinə alıb, vərəqləmək və sadəcə oxumaq demək deyildir. Bir kitabı biz oxumağa başladığımızda bilincimizin altında yatan bir çox gözləntilərlə, fikirlərlə, özümüzə belə, tam aydın olmayan ideyalarla kitabı oxuyuruq. Başqa sözlə hər kəs oxuduğu kitaba özünə bəlli olub-olmamasından asılı olmayaraq müəyyən mövqeylə gəlir. Kitabı oxumağa başlamaq artıq mövqe deməkdir. Niyə bir kitabı oxuyursan? Dərs üçün? Boş vaxtını öldürmək üçün? Müəllifin düşüncə tərzinə lağ etmək üçün? Sətirlərə baxdıqca, xəyallarında nə canlanır?

Davamı...

Teologiya indi qəzet və jurnallarda ara-sıra İslam haqqında yazan islam ilahiyyatçılarının işlətdiyi söz olsa da onu özünü - əgər teologiyanı özünün klassik şəklində başa düşsək - İslama bir qədər yad anlayışdır. Teologiya müasir dövrdə və bir qədər geniş olaraq Yaradan-insan-dünya, ruhilik haqqında söhbət və ümumiyyətlə emosional, psixi komponentləri olan məşğuliyyət, diskurs kimi başa düşülür. Bu mənada, teologiya bir çox dinlərdə, tam din olmayan fəlsəfi-ruhi sistemlərdə (Taoism, Buddizm və s) özünün ekvivalentinə malikdir. İslamda bunun ekvivalenti, yəni başqa sözlə geniş mənada teologiyanın qarşılığı, həmin funksiyanı yerinə yetirən sistem, İslam fiqhi və kəlamdır. Lakin klassik teologiyaya bənzər İslamda bir sistem yumşaq desək zəifdir.

Davamı...